Alkachtigen, een verdieping in vogelvlucht


Geschreven door Menno van Duijn & Wouter Teunissen

Alk (links) en Zeekoet (rechts) Foto Jaap van der Marel

Na het arikel over herkenning van duikers behandelen we hier de herkenning van alkachtigen in winterkleed langs de Nederlandse kust. Over het algemeen is het waarnemen al een uitdaging en wordt het telescoop-werk om een naam op de vogel te kunnen plakken. Zelfs met een goede telescoop vliegen de vogels veelal nog te ver weg om duidelijk te kunnen onderscheiden om welke soort het gaat maar met dit artikel hopen we iets te kunnen helpen.

Naast dat de alkachtigen op afstand al erg op elkaar lijken zijn er nog een aantal soorten die snel verward kunnen worden met deze groep. Fuutachtigen hebben eveneens een snelle vleugelslag en zwart-wit verenkleed maar hebben langere poten en meer wit op de bovenvleugels. Ook vrouwtjes IJseend kunnen verward worden met alkachtigen maar hebben meer wit op de kop en donkere ondervleugels die ook breder zijn.

Zeekoet (Uria aalge)
De meest algemene van alle alkachtigen en door niet-vogelaars ook uitgescholden voor pinguin.

Op het water

Korte en rechte staart;
Lange puntige snavel;
Donkerbruine bovendelen;
Donkere lijnen op de flanken;
Kop wordt licht omhoog gehouden in een hoek van 45 graden;
Donkere borstband;
Getroomlijnde kop;
Donkere oogstreep die door loopt op de witte wangen.

In vlucht

Korte en rechte staart, maar poten steken voorbij de staart!;
Witte toppen op de armpennen;
Dunne donkere borstband;
Donkere tekening op de witte ondervleugels;
Scheiding van donkere bovendelen en lichte onderdelen op de dij in “meer” een rechte lijn.

Alk (Alca torda)
Minder algemeen dan Zeekoet, verhouding ongeveer 1 Alk op 5 Zeekoeten.

Op het water

Lange puntige staart;
Zwarte bovendelen;
Forse meer stompe snavel;
Witte flanken zonder donkere strepen;
Minder getroomlijnde kop dan Zeekoet;
Borstband loopt niet geheel door.

In vlucht

Lange puntige staart;
Zwarte bovendelen;
Witte ondervleugels zonder donkere tekening;
Wit op de dij loopt hoog op naar de donkere stuit;
Borstband loopt niet geheel door;
Donkere bovenvleugels met lichte toppen op de armpennen.

Dikbekzeekoet (Uria Lomvia)
Dwaalgast, negen waarnemingen waarvan drie levend. Moeilijk op zekerheid te determineren op grotere afstand door gelijkenis met Zeekoet en 1e winter Alk.

Op het water

Korte rechte staart;
Witte flanken, geen streping als Zeekoet;
Zwarte bovendelen als Alk;
Korte puntige snavel, meer dolkvormig;
Veel minder wit op de kop, veelal slechts een witte keel;
Brede donkere borstband waarvan wit op de borst in een punt omhoog oploopt richting de keel;
Meer “vierkant” kopprofiel;
Geen wit op de wangen en oorstreek.

In vlucht (geen video)
Witte ondervleugels zonder donkere tekening;
Korte rechte staart, maar poten steken voorbij de staart!;
Brede donkere borstband;
Donkere kop met slechts een lichte keel;
Witte flanken;
Scheiding van donkere bovendelen en lichte onderdelen op de dij in een rechte lijn
Donkere bovenvleugels met lichte toppen op de armpennen.

Zwarte Zeekoet
Dwaalgast in Nederland met jaarlijkse meerdere (terugkerende) overwinterende vogels. Meest markant getekende van alle alkachtigen.

Op het water

Witte stuit;
Korte donkere staart;
Donkere puntige snavel;
Rode poten zichtbaar in helder water;
Bovendelen kunnen geheel zwart zijn tot gemarmerd wit;
Witte vleugelvlek, 1e winter heeft nog donkere banen op de vleugelvlek;
Over het geheel een wit verenkleed met donkere vlekken op de kop, nek en borst. Alleen rond het oog een geheel donkere tekening.

In vlucht

Witte stuit;
Rode poten;
Korte rechte staart;
Witte vleugelvlek, 1e winter heeft nog donkere banen op de vleugelvlek;
Short and square black tail
Over het geheel wit verenkleed met donker gevlekte bovendelen.

Kleine Alk
Schaarse wintergast, met name tijdens stormen in november-december. Kan tijdens of na een storm ook op zoet water worden teruggevonden.

Op het water

Zwarte boven- en witte onderdelen;
Kleinste van alle alkachtigen;
Licht relatief hoog op het water in rust;
Donkere borstband kan in het midden worden onderbroken;
Donkere kop met witte oorstreek die omhoogloopt.
Korte en stompe snavel;
Korte rechte staart.

In vlucht

Zwarte boven- en witte onderdelen;
Korte en stompe snavel;
Veelal in kleine groepen en dichter op de kust (branding)
Donkere bovenvleugels met witte armpentoppen en witte lijnen op de schouderveren;
Kleinste van alle alkachtigen, formaat Spreeuw.

Papegaaiduiker
Schaarse wintergast en lastig waar te nemen, veelal ver op zee.

Op het water

Licht relatief hoog op het water in rust;
Grijze wangen;
Donkere borstband omlijnd de grijze wang;
Korte rechte staart;
Donkere bovendelen;
Witte onderdelen;
Ronde kop met zware snavel wordt meer boven de borst gehouden.

In vlucht (geen video)
Stevig gedrongen postuur;
Zware snavel in verhouding tot het lichtaam;
Grijze wang;
Donkere borstband omlijnd de grijze wang;
Korte rechte staart;
Grijze ondervleugels;
Donkere bovenvleugels zonder witte armpentoppen;
Oranje poten zichtbaar in zonnige omstandigheden.